Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

In ‘Smoor’ wordt een lerares belaagd door de geesten van twee leerlingen. Een smartelijk kerstsprookje van Eric De Volder.

Al heb je alle stukken van Eric De Volder gezien, zijn universum blijft onvergelijkelijk. De Volder presenteert een opgepimpte versie van onze landstreek. Alles wat typisch Vlaams is, is bij hem nog Vlaamser. Zijn personages drukken zich uit in een onwezenlijke kruising van dialect en negentiende-eeuws Nederlands. Ze torsen namen waarmee je geen carrière in de film zal versieren: Angèle Meeuws-Varewijck of Diana Mettepenningen. En aangesproken worden ze als ‘Mettepenningen Diana’ – een hardnekkige Vlaamse gewoonte die spreektaal doet omslaan in notaristaal.

Denkt u nu niet dat de regisseur ‘de kleine Vlaming’ belachelijk maakt. Er zit geen woede in zijn stukken, alleen verdriet. Smoor, zijn nieuwste stuk, had ook Smart kunnen heten.

Het openingsbeeld: de genoem-de Angèle Meeuws-Varewijck, onderwijzeres van beroep, staat op een plastic stoeltje. Ze neemt poses aan terwijl haar man, de schooldirecteur Bruno Meeuws, zijn liefde voor haar bezingt. Meteen is duidelijk dat het geen gezonde liefde is: er is bewondering van op een afstand, voor het beeld van, niet voor de mens zelf.

Behalve door haar man wordt Angèle geïdealiseerd door twee leerlingen: Mettepenningen Diana en Nadine Van Huffelen. Ze hangen aan haar lijf, smekend om een foto. Het wordt er niet minder ongemakkelijk op als je begrijpt dat de twee dood zijn. Ze hebben zelfmoord gepleegd, omdat hun liefde niet beantwoord werd. En Angèle zit in een instelling, geplaagd door de geesten van haar ‘slachtoffers’.

Smoor kan op meerdere manieren gelezen worden. De situatie isherkenbaar: een school is een gemeenschap, waarin verliefdheden van beide kanten kunnen opflakkeren, met alle risico’s. ‘Ge kreeg zo echt het gevoel da ge nie iets onzijdigs waart of zo’, zegt Nadine over haar lerares. Dat is de kern van het conflict: mensen verliezen hun geslacht niet omdat ze een school betreden.

Voor mij gaat dit stuk ook over mensen met een onvolgroeid gevoelsleven. De leerlingen weten met hun liefde geen blijf. Angèle bevriest onder hun aanrakingen en slaagt er niet in om adequaat te reageren. En Bruno is een houten klaas: hij wil/kan niet helpen. Een ontmoeting tussen mensen lijkt niets anders te kunnen zijn dan een botsing. Pijnlijk.

De Volders unieke vormtaal is hier een beetje afgezwakt – er wordt dit keer niet over het theater gezwalkt alsof iedereen minstens één fysieke of mentale handicap heeft – en werkt als buffer. Smoor is een suikerklontje, in een bittere vloeistof gedoopt. En als de smoor om je hoofd is verdwenen, heb je een puntgave, erg toegankelijke voorstelling van een authentieke kunstenaar gezien.

www.standaard.be