Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

Muziekjournalist Dirk Steenhaut van De Morgen reisde met ons mee naar Montréal om in het kader van het muziekfestival Pop Montréal al enkele bands aan het werk te zien en enkele artiesten te interviewen die te gast zijn in Vooruit voor Etoiles Polaires. Hier lees je zijn verslag (een ingekorte versie verscheen in De Morgen van 3 december).

In Montreal vloeien veel werelden samen

Vooruit richt zijn schijnwerpers vier dagen lang op de Canadese muziekscene

Esdoornpop is dezer dagen ‘hotter’ dan ooit. Sinds het succes van The Arcade Fire, Patrick Watson en Godspeed You! Black Emperor valt de internationale opgang van Canadese rockbands nauwelijks meer te stuiten. Voor de Gentse Vooruit een prima aanleiding voor een vierdaagse waarin muziek uit Montreal centraal staat.

Door Dirk Steenhaut

MONTREAL. Met haar 3,6 miljoen inwoners, waarvan 70 procent Franstalig is, wordt Montreal vaak de culturele hoofdstad van Canada genoemd. Het is de thuishaven van Cirque du Soleil, het dansgezelschap La La La Human Steps en het platenlabel Constellation. Maar wat geeft de metropool nu precies haar eigen dynamiek? We gingen het ter plekke uitzoeken.

The Dears, The Stills, The Wolf Parade, The Constantines, Stars, Chromeo, Besnard Lakes, Malajube: ze waren de jongste jaren ook op grote Belgische festivals te gast. En allemaal opereren ze in de schaduw van de Mount Royal. Volgens Lisa Gamble, drumster bij Hrsta en Evangelista, maar ook solo actief met het electronoiseproject Gambletronics, is het hoge creativiteitsgehalte van Montreal vooral een gevolg van de goedkope huisvesting. “Halverwege de jaren negentig verkeerde de stad in een diepe economische crisis. Door het onafhankelijkheidsstreven van de Franstalige meerderheid, dreigde Québec zich af te scheuren van de rest van Canada en vluchtten Engelstalige handelaars en industriëlen hals over kop de provincie uit. Heel wat fabriekspanden, lofts en pakhuizen kwamen dus leeg te staan en dat was goed nieuws voor de plaatselijke art community: voor een schijntje kon je nu immense ateliers of repetitieruimten huren.
Veel creatieve jongeren die naar Montreal waren afgezakt om te studeren, vestigden zich in het oude stadsgedeelte, in St Laurent of Mile End. We leefden in bittere armoede, maar slaagden er wel in voltijds met kunst bezig te zijn. In onze gemeenschap heerst een sterk solidariteitsgevoel: iedereen staat altijd klaar om de ander te helpen. Zo ontstonden boeiende samenwerkingen en kruisbestuivingen.”

“Montreal blijft een van de goedkoopste steden in Noord-Amerika”, zegt gitarist Harris Newman, die een plaat maakte met Mauro Pawlowski, deel uitmaakt van Hrsta en een veelgevraagd studiotechnicus is. “Zelfs wie geen heil ziet in een traditionele baan en zich volledig aan zijn kunst wil wijden, kan hier een redelijke levensstandaard bereiken. Dat verklaart waarom muzikanten uit het hele land in Montreal samentroepen. Door de opwaardering van sommige stadsbuurten beginnen de prijzen van onroerend goed momenteel echter dermate te stijgen, dat de kunstenaarsgemeenschap zich wellicht genoodzaakt zal zien van het centrum weg te trekken.”

Gamble: “Halverwege de nineties had je hier nauwelijks plekken waar muzikanten konden optreden. Daarom begonnen ze zelf concerten op te zetten in lofts en privéruimten waar je ‘s winters je jas moest aanhouden omdat er geen verwarming was. We deden alles zelf, omdat we geen andere keuze hadden, en in de loop der jaren raakten we steeds beter georganiseerd. Wie er in moeilijke omstandigheden in slaagt iets op te bouwen, klampt er zich ook aan vast en zo ontstonden centra als de Casa del Populo of Hotel2Tango, waar op een bepaald moment ook mensen op afkwamen die het zich konden veroorloven meer dan twee dollar neer te tellen voor een show. Toen Godspeed You!
Black Emperor en het indielabel Constellation een beetje geld begonnen te verdienen, werd dat prompt weer in de lokale scene geïnvesteerd. Het bewees dat ook gemotiveerde artiesten met een doe- het-zelfattitude succesrijk konden zijn, zonder er hun integriteit en onafhankelijkheid bij in te schieten. Godspeed heeft altijd een diep wantrouwen gekoesterd jegens de muziekindustrie en weigerde daarom halsstarrig het spel van de media mee te spelen. Maar de leden van The Arcade Fire, die een generatie jonger waren, hadden veel minder schroom en grepen iedere kans die zich voordeed. Zo wisten ze snel tot de mainstream door te dringen.”

Roger Tellier-Craig, een van oorsprong Franstalige muzikant met een verleden bij Godspeed en Fly Pan Am, die vandaag deel uitmaakt van de kitschpopband Pas Chic Chic, schrijft nu songs in zijn moedertaal.
“In Montreal gaapt nog steeds een kloof tussen de francofone en anglofone cultuur”, zegt hij. “Toch heeft mijn keuze voor het Frans meer met het accepteren van mijn eigen identiteit dan met politiek te maken. Ik leerde Engels op school, werd blootgesteld aan Amerikaanse tv-programma’s en kon me nooit vereenzelvigen met de Québecoiscultuur. Als tiener vond ik Franse muziek ontzettend belegen, tot ik, via Stereolab, artiesten als Serge Gainsbourg en Brigitte Fontaine ontdekte. Dat was inspirerend, er ging een nieuwe wereld voor mij open en plots had ik een gevoel van herkenning. Dus ging ik de francofone cultuur verder exploreren en ontdekte ik dat er heel wat was om trots op te zijn. Veel rockbands drukken zich uit in het Engels omdat het een dominante taal is die door meer mensen wordt begrepen. Maar ik luister ook naar Braziliaanse en Cambodjaanse pop en het feit dat ik de woorden niet begrijp heeft me nooit belet ervan te genieten. Authenticiteit is ook iets waard.

“De generatie van mijn ouders zou mijn instinctieve belangstelling voor anglofone cultuur als verraad beschouwen. Voor hen is het alsof je je wortels verloochent. Franstalige Canadezen hebben er nu eenmaal nood aan zich te bevestigen: de angst opgeslokt te worden door de Noord-Amerikaanse draak zit er diep in. Maar voor mensen van mijn leeftijd is dat geen punt meer. Ik heb vrienden in beide taalgemeenschappen en wanneer je iemand tegenkomt in een bar verloopt de conversatie niet zelden in het franglais.”

Gamble: “Montreal is een multiculturele stad, met Spanjaarden, Portugezen, Italianen… Van botsende gemeenschappen is dus geen sprake. Wel loopt er een onzichtbare grens tussen de Engelstalige en Franstalige bevolking. De ene groep weet amper wat er bij de andere omgaat.”

Newman: “Sommige Franstalige artiesten verkopen alleen al in Québec een miljoen platen, maar hun werk dringt niet door tot de anglofone gemeenschap. Gelukkig zijn er in de experimentele en jazzsector wél contacten. Goed, de stad is een beetje gepolariseerd, maar bij mijn weten heeft de taalbarrière muzikanten nog nooit verhinderd samen te werken. Veel bands uit Montreal tellen trouwens zowel Franstalige als Engelstalige leden.”

“Die culturele verscheidenheid werkt inspirerend”, vindt drummer Eric Craven, bekend van zijn werk met Hangedup, A Silver Mt Zion en Vic Chesnutt. “Montreal is collective alienation, kalkte een plaatselijke graffitikunstenaar ooit op een muur, en ik ben het roerend met hem eens. Deze stad laat zich door niemand claimen.”

“Vancouver en Toronto worden overheerst door het zakenleven, maar Montreal is een kunstminnende stad die artiesten tal van mogelijkheden biedt”, oordeelt Arlen Thompson, politiek wetenschapper en drummer bij The Wolf Parade. “Vaak heb ik het gevoel hier in een luchtbel te leven. Montreal schrijft tolerantie en liberalisme hoog in het vaandel. De rest van het land is veel conservatiever. Je waant je hier eerder in Europa dan in Canada. Franstaligen, die in Québec lange tijd als tweederangsburgers werden beschouwd, hebben nu wel hun eigen identiteit verworven, maar daar is een lange strijd aan voorafgegaan. Het verklaart waarom men hier de nadruk legt op sociale programma’s en zoveel belang hecht aan kunst en cultuur. Het is hier aangenaam leven.”

Lisa Gamble: “Nergens in Canada is het zo gemakkelijk om een werkbeurs of een projectsubsidie los te weken als in Québec. De kunsten worden hier actief door de autoriteiten gesteund.”

Thompson: “Artiesten zijn hier weinig competitief. Ze steunen en inspireren elkaar en alles, van apparatuur tot oefenruimtes, wordt gedeeld. Krijgt een groep de kans een internationale tournee op poten te zetten, dan neemt ze gegarandeerd een band uit haar vriendenkring mee als support.”

Ironisch genoeg hebben Franstalige bladen veel meer belangstelling voor de Anglofone scene dan Engelstalige media. “‘Gelukkig zijn er nog de universiteitsradio’s”, zucht Craven. “En, niet te vergeten, de staatsomroep. Want geloof het of niet, die is de undergroundscene van Montreal zeer welgezind.”

Het platenlabel Constellation heeft, met eigenzinnige bands als Godspeed, A Silver Mt Zion, Hrsta, Do Make Say Think en Fly Pan Am, de muziekscene van Montreal internationaal op de kaart gezet. “Meer nog dan een commerciële onderneming is het één grote familie”, stelt Harris Newman. “Constellation huisvest muzikanten met een open geest die voortdurend op elkaars platen meespelen.”

Craven: “Het label wordt alom gerespecteerd. Maar andere bedrijfjes zoals Secret City Records, de thuishaven van Patrick Watson en Miracle Fortress, of Alien8, zijn net zo belangrijk. In Montreal vloeien veel werelden samen.”

Het Montrealfestival in de Gentse Vooruit loopt van woensdag 3 tot en met zaterdag 6 december. info: www.vooruit.be.