Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

De voorbije weken is Lanoye door Vlaanderen getrokken. Begonnen in Brussel eindigt hij in Knokke. Brussel en Knokke. Twee steden die Jacques Brel na aan het hart lagen. De eerste omdat hij er van hield, de tweede omdat hij het een stad van koude kakkers vond. Alleen met de eigenaars van het casino kon hij het enigszins vinden. De reden? De leden van de familie Nellens waren poenscheppers maar ook kunstminnaars. De bezoekers moesten langs werk van onder meer René Magritte, Keith Haring, Paul Delvaux. In de rotonde van het casino ging ook een stuk van Hugo Claus in première. Hij hield er een veroordeling tot zes maanden gevangenis aan over. De advocaat en eerste Vlaamse televisiekok John Bultinck was Claus’ verdediger. Aan hem is het gedicht Fabel opgedragen, uit de cyclus Suite Flamande. De mooiste zin, voor mij althans, luidt: Ik riep: ‘Edelachtbare, pardon, alstublieft, / Uw kruis is mijn Kruis niet.’
En alvorens uit Knokke te vertrekken, honderd jaar terug in het verleden. Flanerend op de dijk – samen met Gaston Burssens en de gebroeders Floris en Oscar Jespers werd Paul van Ostaijen gearresteerd. Wegens zedenschennis. Zijn hemd hing uit zijn broek.

Tom Lanoye begint met een vals begin. Het zaallicht brandt nog volop, toeschouwers zoeken naar hun plaats, Lanoye verschijnt, groet een (ingebeelde) vriend hier, daar, excuseert zich voor de stijlbreuk en vraagt of iemand in de zaal Herman Teirlinck kent. Waarom hij de vraag stelt ga ik niet verklappen, maar gaandeweg komt hij bij de legendarische voorstelling Ten Oorlog terecht. Om precies te zijn: bij het repetitieproces, waarvan geweten is dat het een tweejarige oorlog was, waarin heel wat gereputeerde acteurs sneuvelden of vroegtijdig het slagveld verlieten. De afloop van het slot is te mooi om te vertellen. Maar gezegd moet worden dat het eindigt met een pracht van een quote, afkomstig van Els Dottermans.
Na het laatste woord, pats! muziek, zaallicht uit, podiumlicht aan, zendmicrofoon aan… showtime!

Wat volgt zijn grepen uit de korf. Een geliefde scène uit een toneelstuk, een column uit Humo, een gedicht, een prozafragment en dat alles voorzien van anekdotes, filosofische beschouwingen, nu eens zalvend dan plots snerend. Het meest opvallende echter is de evolutie. Grootse gebaren en vurig spektakel aan het begin, introspectie en hooguit een snuifje mimiek aan het eind. Het publiek volgt de performer in zijn parcours. Van gulle lach naar ingehouden adem.
De voorstelling had beter Wonderlijk geheten dan Woest. Want woest is Lanoye niet. Wie woest is legt zijn ziel niet bloot. En dat, zijn ziel blootleggen, is wat hij had aangekondigd en ook doet. Op intieme wijze opent hij het literaire fotoalbum van een leven van een halve eeuw. Een reis die begint voor zijn geheugen wakker werd en eindigt met de dood van zijn moeder.
Tweemaal vijftig minuten staat Lanoye op het podium. De hele tijd heeft hij een tekstboek in de hand. Werpt er nu en dan een blik in. Of het noodzakelijk is om te weten wat hij moet zeggen en doen? De lonesome cowboy van de Nederlanden – van Groningen tot De Panne – is een te gehaaid vakman en bovendien een te wilde theaterhengst om een tekstboek nodig te hebben. Het boek in de hand is naar mijn gedacht een ode aan het boek. Het boek, de eerste viool van de dichter, de acteur, de regisseur, kortom, al wie schildert met de kleuren van het literaire palet, gemaakt van beukenhout.

‘Dansen doe ik niet, moppentappen is voor sukkels, cabaret voor losers, en zingen wil ik u niet aandoen’ staat op de flyer en op zijn website. Maar vaak wordt de wens vermoord door de werkelijkheid. Moppentappen doet hij niet, maar dansen doet hij wel, en zingen ook. Toon en maat gaan bij momenten door de knieën, als hij het liedje van Sinatra zingt, maar hij blijft overeind. Als hij valt, maakt hij er iets van. Daaraan herkent men geboren cabaretiers.