Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

Claudio Monteverdi

Claudio Monteverdi werd geboren op 15 mei 1567 in Cremona in Noord-Italië. In de kathedraal van deze stad kreeg hij een muzikale opleiding van de kapelmeester. Op 15-jarige leeftijd publiceerde hij een driedelig motet, toen hij zestien was verschenen zijn eerste boeken met madrigalen.

In 1590 werd Monteverdi als violist aangenomen aan het hof van hertog Gonzaga in Mantua onder muzikale leiding van de Vlaamse componist Giaches De Wert. Daar maakte hij deel uit van het reizende hof dat de hertog begeleidde op zijn militaire expedities in Europa. Op die manier kreeg hij de kans om in het toenmalige Hongarije en Vlaanderen de lokale muziek te leren kennen.

In 1602 werd hij maestro di capella in Mantua. In deze periode componeerde hij vooral madrigalen. In zijn loopbaan zou hij in totaal acht madrigalen uitvoeren. Monteverdi vertegenwoordigde de Seconda Pratica, namelijk de opvatting dat het geoorloofd is om de traditionele regels ten dienste te stellen van de expressie. Zijn mening was tegengesteld aan die van Artusi, die meer in de Ars pefecta (Prima Pratica) geloofde, de polyfonie volgens regels die volgens theoretici universeel zijn.

Zijn eerste meesterwerk, L’Orfeo, verschijnt in 1607. Dit werk wordt de eerste opera genoemd. De kleinschaligheid van de productie en het publiek van uitgelezen kenners verklaart de vele complexiteiten en subtiliteiten van de muziek. L’Orfeo is een laat hoogtepunt van de renaissance hofcultuur, die een synthese vormt tussen de traditie van de renaissance intermedi en de nieuwe experimenten van de Florentijnse Camerata.

In 1610 componeert Monteverdi het hoogtepunt van zijn religieuze oeuvre, namelijk Vespro della Beata Vergine. Het gaat om een bundel van veertien stukken, die hij samen met de polyfone Missa in illo tempore publiceerde. Met de Vespers demonstreerde Monteverdi zijn kunst in alle toenmalige stijlen. Ze vormden een combinatie van de voor de late renaissance kenmerkende polyfonische zang met de nieuwere baroktechnieken. In de barok lag de nadruk op één melodielijn, gecombineerd met een duidelijke bas, en werd meer gebruik gemaakt van instrumentale begeleiding. Ondanks de diversiteit bevat de bundel toch een duidelijke ordening. Alle liturgische teksten zijn uitgewerkt met een cantus firmus op de originele Gregoriaanse melodieën. De niet-liturgische teksten daarentegen zijn getoonzet in een moderne vrije stijl.

Na de dood van de hertog van Mantua kon Monteverdi aan de slag bij het San Marco in Venetië, waar hij aangesteld werd tot kapelmeester. Hier tilde hij het niveau van het koor op en werkte er het zesde, zevende en achtste boek madrigalen af.

Naarmate hij ouder werd, nam zijn werktempo af. In 1632 werd hij tot priester gewijd. De opening van de eerste openbare operazaal in 1637 gaf hem echter opnieuw interesse in de opera. In de laatste jaren van zijn leven was hij ziek, maar dit weerhield hem er niet van nog twee meesterwerken te componeren, Il ritorno d’Ulisse in patria (1641) en L’incoronazione di Poppea (1642). In 1643 maakte hij een laatste reis naar Cremona, voor hij in november van dat jaar stierf, vlak na zijn terugkeer in Venetië.