Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

Richard Powers, Harold Pinter, Annelies Verbeke, Peter Holvoet-Hanssen, Stefan Brijs en Paul Verhaeghen zijn maar enkele namen van kunstenaars die de komende dagen op allerlei manieren de vijfde verjaardag van de inval in Bagdad in herinnering brengen. Met teksten, films, foto’s, een literaire wandeling rond het hoofdkwartier van de Navo en een multidisciplinair parcours in de Monty willen zij de aandacht vestigen op een land in crisis (zie inzet).

De Standaard sprak met de initiatiefnemer, Elvis Peeters, en de filmproducer Taher Alwan.Vijf jaar na de inval in Irak woedt er nog altijd een humanitaire crisis in het land. Kan kunst daar iets aan veranderen?

Peeters: ‘Kunst kan de wereld niet redden, maar ze kan die wel verhelderen. Een onuitgesproken opinie kan door de kunst openbaar gemaakt worden en zo een beginnend proces in een stroomversnelling brengen.’

‘Dat geldt zeker voor het debat rond Irak. Een combinatie van gezond verstand en een algemeen aanvoelen zorgt ervoor dat mensen zich vragen blijven stellen over de humanitaire crisis die er nog altijd heerst. Kunst is de ideale voedingsbodem waarin die kritiek gezaaid kan worden, om zo uit te groeien tot een maatschappelijk debat.’

Talwan: ‘Kunstenaars kunnen zeker een rol spelen in het debat, door het volk te informeren en bewust te maken. Maar ze zijn niet in staat om de situatie te veranderen. We mogen van hen niet het onmogelijke verwachten: het blijft een conflict tussen politici en dat is niet hun domein. Het zijn artiesten, geen politici.’

Wat is belangrijker: een ‘Guernica’ schilderen of meevechten in de straten van Irak?

Peeters: ‘Ik ben tegen geweld, maar ook tegen passiviteit. De Franse dichter Eugène Guillevic vat het voor mij samen met de zin: ‘je engageert niet je kunst, je engageert je leven’. Het is eenvoudig om een benefietconcert te geven of rustig aan een mooi boek te schrijven, maar het echte engagement is een levensstijl. Als je van die filosofie doordrongen bent, weerspiegelt zich dat onvermijdelijk met eenzelfde gedrevenheid in je werk.’

Talwan: ‘Je kunt je op verschillende manieren ergens tegen verzetten. Artiesten beschouwen hun penselen en pennen als wapens: zij protesteren met woorden en beelden. Het probleem is dat zij zich hierin tegengewerkt zien door de overheid die hen noch bescherming, noch ondersteuning biedt.’

Vindt u hedendaagse kunstenaars activistisch genoeg?

Peeters: ‘Kunstenaars doen niet meer of minder dan de huidige politici. Die laatste zijn niet in staat om wezenlijke veranderingen door te voeren in België omdat de Navo de politieke touwtjes in handen heeft. België moet machteloos toekijken hoe er boven haar hoofd beslissingen worden genomen. Daarom moeten kunstenaars een debatcultuur opbouwen: is de Navo nog wel nodig?’

Talwan: ‘In Irak is het gevaarlijk om uitgesproken activistisch te zijn. Schrijvers, schilders, filmmakers… worden te weinig beschermd waardoor ze zich in hun kunst afstandelijker opstellen ten opzichte van het politieke gebeuren. Voor uitgeweken kunstenaars die in het buitenland een uitgesproken standpunt innemen, is het onmogelijk geworden om terug te keren naar hun thuisland. De jongste jaren zijn er in Irak 130 kunstenaars en 150 journalisten vermoord.’

Op de agenda:

BRUSSEL

• Literaire wake in literatuurhuis Passa Porta (19/3)
• Literaire wandeling rond het hoofdkwartier van de Navo in Evere (22/3)
• Filmvertoning Ahlaam in Cinema Nova (21/3)
• Filmvertoning Iraq in fragments in Cinema Nova (28/3)
• Tentoonstelling van de Iraakse fotograaf Karim Abraheem (18/3 – 13/4)

ANTWERPEN

• Multidisciplinair parcours Bagdad Bazaar door Tg Cactusbloem in de Monty (18/3)

GENT

• Les van de Eeuw in Kunstencentrum Vooruit (19/3)
• Poëzierecital van El Charaab in Kunstencentrum Vooruit (19/3)

Lees het dossier “5 jaar oorlog in Irak” op: www.standaard.be/5jaarirak