www.vooruit.be

“Kunst heeft politiek potentieel”

 

Description

Stenengooiende studenten, protestmarsen met dreigende vuisten in de lucht, een ongeziene politiemacht: mei ‘68 wordt veelal samengevat in een paar nietszeggende clichés. Tijdens The May Events pakken Vooruit en het Brusselse Kunstenfestivaldesarts het anders aan: we willen, in de geest van mei '68, vragen stellen over wat protest en revolutie vandaag nog betekenen.
Waar en binnen welke contexten kan een revolutie vandaag nog ontstaan? En welke onderwerpen roepen nu protest op? Hoe herkennen we revolutionaire momenten? Wat betekent revolutie vandaag in een culturele, sociale en politieke omgeving? Waar vinden in onze huidige samenleving nieuwe samenwerkingen plaats tussen performance en politieke bewegingen? En wat is de plek van fictie en radicale verbeelding daarin? The May Events gaat op zoek naar antwoorden.

The May Events is een uitnodiging om tijd door te brengen met elkaar en met de aanwezige artiesten. Het programma in Gent is helemaal gratis en vindt hoofdzakelijk plaats in het Vooruit Café, dat nog meer dan anders een ontmoetingsplek wordt waar het publiek kan samenkomen, discussiëren, zich kan laten leiden en transformeren door kunst en gesprekken.
Het programma, vol performances, tentoonstellingen, installaties, lezingen en gesprekken, werd samengesteld door de Italiaanse gastcurator Silvia Bottiroli. Zij nodigde tal van artiesten en denkers uit die vanuit nieuwe perspectieven kijken naar verhalen uit het verleden, mensen die onderzoeken hoe we hoop kunnen bieden aan toekomstige generaties. Een ding hebben ze gemeen: ze werken allemaal op de grens tussen hedendaagse performance en de ontwikkeling van een politiek discours om de wereld vandaag te ordenen en te interpreteren.
Maar hoe kijkt Bottiroli zelf tegen de beladen term ‘revolutie’ aan? En waar ziet ze revoluties in haar eigen dagelijkse leven?

Silvia Bottiroli: “Over revoluties praten is ambitieus, zeker in het historische perspectief van mei ‘68. Toch denk ik dat ‘revolutie’ een woord is dat we ons opnieuw collectief moeten toe-eigenen. Het is iets wat ons allemaal aanbelangt. Want zeg nu zelf: de dagelijkse, individuele strijd die we leveren om mens te blijven, dat is toch ook een vorm van revolutie?
Neem nu de #metoo-beweging. Je kan je afvragen of het daarbij om een revolutie gaat. Het is in elk geval een vorm van protest - een ander sleutelbegrip tijdens The May Events - en het brengt zeker verandering teweeg. Bepaalde handelingen, houdingen en taalgebruik die voorheen als aanvaardbaar werden gezien, zijn dat nu niet meer. We kunnen dus spreken van een radicale verandering. Hoewel dezelfde verhoudingen in de wereld en de dynamiek van macht nog steeds blijven bestaan, is er toch iets gekanteld.”

“Ik geef net het voorbeeld van #metoo, omdat het een van de revoluties is waar we op dit eigenste moment in ons dagelijkse leven getuige van zijn en waar we de voorbije maanden allemaal deel van uitmaakten. Maar tegelijk heeft de beweging ook schaduwkanten. Nu komen er langzaam aan nuances in het debat die initieel, ten tijde van de vloedgolf, verloren gingen.
Wanneer ik puur naar mezelf kijk - en ik bedoel zowel existentieel als in mijn onderzoek en als curator - heeft revolutie te maken met het werken met en voor wat nog niet bestaat. Het betekent jezelf in een constante staat van onevenwicht plaatsen, vooruit gestuwd worden, aandacht hebben voor het onzichtbare en wat potentieel aanwezig is.”

De #metoo-beweging? Je kan je afvragen of het daar om een revolutie gaat.

Hoe ben je juist te werk gegaan om The May Events samen te stellen?
Silvia: “Ik wou een duidelijke verbinding maken met de huidige sociale en politieke dimensie. Daarom vond ik het belangrijk om niet alles op voorhand vast te leggen, maar te kiezen voor brede topics en creatieve vrijplaatsen. Tijdens The May Events zal Vooruit er dan ook eerder uitzien als een laboratorium of een broedplaats dan als een toonplek van afgewerkte voorstellingen.
Het is een bewuste keuze om vooral gebruik te maken van het Vooruit Café: geen theatrale setting waarbij de rollen en posities op voorhand al bepaald zijn. Maar wel een context van democratie, waar de sociale verhoudingen constant veranderen afhankelijk van het moment van de dag. Een plek die open is voor iedereen, die wel deel uitmaakt van de kunstinstelling maar naar buiten gericht is. Met grote ramen die de wereld zichtbaar maken en waardoor ook van buiten naar binnen gekeken kan worden. De inrichting van het Café door architectencollectief Camposaz, dat jonge ontwerpers betrekt bij hun creaties, creëert de ruimte en openheid die het programma nodig heeft.”

Waar liggen de accenten binnen het programma?
Silvia: “Bij enkele voorstellingen vormen de context of een bepaald historisch moment de aanleiding, zoals de workshop die Boyzie Cekwana geeft aan een groep studenten. Zij gaan aan de slag met speeches van de studentenprotesten in Durban en activisten uit de LGBT-beweging van Tunis. Het begrip ‘tijd’ komt ook vaak terug: in voorstellingen als ‘Paradise Now (1968-2018)’ van Michiel Vandevelde, ‘Printemps on recommence’ van Pamina De Coulon en ‘El pasado ...’ van Lagartijas Tiradas al Sol spelen verleden, heden en toekomst een belangrijke rol.
Andere werken tonen hoe een moment in het nu toch aan de dimensie van het eeuwige kan raken, zoals ‘Do not be frightened of turning the page’ van Alessandro Sciarroni. Verder is er werk dat ontstaan is uit een zeer specifieke context maar een diepe poëtische waarde krijgt. Je kan het zien als een witte ruimte die zich aanbiedt als een plek van spanning, gedachten en verbeelding, zoals in ‘Foyer’ van Ismail Bahri en ‘Notes’ van Ivana Müller.”

“Naast artiesten geven we ook lokale groepen ruimte, zoals feministische bewegingen die strijden rond dezelfde thema’s. Zo zakken Jamila Johnson Small, Ilse Ghekiere, Margarita Tsomou en muziekresident Nkisi af naar Gent. Ook present zijn organisaties die werken rond dekolonisatie, die aansluiten bij de lecture performance van Roland Gunst aka John K Cobra, een Belgische artiest van Congolese origine die de geschiedenis van ons land herschrijft vanuit een afrocentrisch perspectief.”

Wat verwacht je van de toeschouwers tijdens The May Events?
Silvia: “Door vragen te stellen betrekken we toeschouwers als actieve deelnemers bij het programma. Ik zie de toeschouwer als een gelijkwaardige partner in een meerstemmig gesprek, niet enkel als toehoorder van een discours dat vooraf al bepaald is. Want het stellen van een vraag impliceert immers een ‘jij’, een ander: die ‘jij’ is de toeschouwer. En die heeft niet de taak antwoorden te formuleren of de cirkel rond te maken. Nee, zijn of haar rol is om het denken net te vermenigvuldigen. Noem het een prisma-effect: het publiek kan het programma bekijken en ontleden door het prisma van haar intelligentie en gevoeligheden.
Eigenlijk wilde ik voor het publiek ‘uitgebreide tijdelijkheden’ creëren. Daarmee bedoel ik dat we toeschouwers de kans geven om even tijd te nemen, om de kunstwerken en de speeches over zich heen te laten komen, om te luisteren, om te spreken, om zich betrokken of net verveeld te voelen. Ik denk dat de ‘tijd tussendoor’ zowel een individuele als een collectieve dimensie van verandering kan teweegbrengen, de creatie van iets nieuws. En wie weet zelfs een revolutie kan doen ontkiemen.”

Het woord ‘revolutie’ moeten we ons opnieuw collectief toe-eigenen.

Vragen stellen is voor jou een leidraad geweest bij het creëren van dit festival. Waarom is die werkvorm zo belangrijk voor jou?
Silvia: “De keuze om te werken met open vragen in plaats van met thema’s voelt voor mij als een vorm van intellectuele eerlijkheid, en als een ethisch verantwoorde manier om een dialoog aan te gaan met de artiesten en het publiek. Ik hou ook niet erg van thematische programma’s. Een artistiek of gecureerd werk samenvatten in één zin of, erger nog, in één thema zorgt voor vereenvoudiging en vervlakking. Daar wil ik net aan ontsnappen.
De realiteit is complex. Ons vermogen en onze bereidheid om vragen te stellen helpt ons om door die realiteit te navigeren. Daarom hou ik er meer van om hypothesen te formuleren en te verifiëren, en om onze gedachten te zien als vragen die deel uitmaken van een onuitputtelijke dialoog met datgene wat buiten onszelf valt.”

“Wanneer je vertrekt vanuit vragen creëer je ruimte rond de voorstellingen. Zo weersta je aan de verleiding om voorstellingen te gebruiken als illustratie van een bepaald idee of een bepaalde eigen interesse als curator. Die ruimte vrijwaren, was voor mij heel belangrijk in het proces - zeker tegenover een gecompliceerde erfenis als die van mei ‘68.”

Wat is voor jou de link tussen revolutie en de hedendaagse kunst - en meteen ook de artiesten die op The May Events aanwezig zijn?
Silvia: “Naar mijn gevoel tonen alle artiesten die deel uitmaken van het festival hetzelfde diepe bewustzijn van de potentiële politieke kracht die kunst heeft. En die uiten ze allemaal op radicaal andere manieren, in soms tegenstrijdige vormen en methodes.
Kunst is iets dat gedeeld wordt, iets dat zorgt voor een tijdelijke collectiviteit. Daardoor heeft kunst politiek potentieel. De radicale collectiviteit ervan, die bestaat uit verschillende en soms tegengestelde standpunten, is er niet op gericht om een eenheid te creëren. Ze wil net uiting geven aan de conflictueuze en onverklaarbare dimensies van het leven.”

“Wanneer je samen met anderen een kunstwerk of een voorstelling bekijkt, zie je verschillende, soms zelfs radicaal tegengestelde realiteiten. En dat terwijl je nochtans dezelfde experimentele horizon deelt, dezelfde ruimte en tijd. Daarin schuilt een politieke en misschien zelfs revolutionaire kracht, want er moet onderhandeld worden tussen visies die niet met elkaar stroken.”

 

THE MAY EVENTS
wo 16 t/m zo 20.05 - Brussel (Kunstenfestivaldesarts) // wo 23 t/m za 26.05 - Gent (Vooruit)

tekst: Nele De Cocker

Written on 19.04.18