- All comments
- Comment that have been added after the event (2)
Post a comment
Please log in or register to post a comment.
Becoming a member is free of charge and only takes a couple of minutes. As a member you can:
- take part in the community activities on our website
- keep a personal calendar of your favourite events
- upload pictures and make friends
- keep your favouiete photos, videos, music, texts or comments
- rate other comments
Haruki Murakami - 1Q84 - Uitgelezen 16/11/10
1Q84 is een Murakami zoals we die gewoon denken te zijn maar nog nooit echt gelezen hebben. Het lijkt een boek van de Japanse grootmeester overgebracht uit een alternatieve werkelijkheid. Er zijn de herkenbare elementen uit Murakami’s vroegere romans zoals eenzame mensen in de grootstad Tokyo, melancholische verlangens naar verloren verliefdheden, rare verhaalsprongen, maar ook een duistere religieuze sekte, een professionele moordenaar, de vreemde Little People, en bovenal een uitermate spannend plot.
Het boek is het best te beschrijven als het verhaal van twee mensen die afzonderlijk belanden in een vreemde wereld. Afwisselend krijgen we een hoofdstuk over de vrouw, dan over één over de man. Met enige expertise, wordt de lezer de essentiële informatie achtergehouden hoe deze twee met elkaar verbonden zijn. Dat vermoeden heeft de lezer toch. Op hun beschrijving af te gaan, lijkt er niet direct een relatie. Aomame is een huurmoordenaar met het indrukwekkende talent om met een flinterdunne naaldpunt mensen om te brengen: mannen die het verdienen, wordt ons verteld, zij die zich bezondigen aan huiselijk geweld van het ergste soort en ontsnappen aan enige straf. Tengo daarentegen is een eenzame leerkracht die bijles wiskunde geeft, en in zijn vrije tijd schrijft. Pas in het tweede boek, zal de lezer te weten komen hoe deze twee verbonden zijn.
Op weg naar een opdracht, daalt Aomame, op de tonen van Leoš Janáčeks Sinfonietta (trouwens een betekenisvol muziekstuk in de rest van het boek) af naar een andere wereld, net als Alice in Wonderland. Beetje bij beetje, merkt Aomame op, dat eerst details, dan bepaalde natuurlijke fenomenen anders zijn in deze nieuwe realiteit.
“1Q84, besliste Aomame. Qutienviertachtig. Laat ik deze nieuwe wereld zo noemen. De q staat voor question mark – vraagteken.”
Net als in de oude, normale wereld, werkt zij in deze nieuwe wereld voor een organisatie geleid door een oude dame, die haar belast met de taak uitgekozen mannen alsnog te straffen voor hun wreedheden. Niets lijkt veranderd voor Aomame, behalve dat er nu twee manen aan de hemel verschijnen Deze twee manen zijn een teken dat de personages zich in de alternatieve wereld 1Q84 bevinden.“Aan de hemel stonden twee manen. Een kleine maan, en een grote. Naast elkaar dreven ze door de lucht. De grote maan was dezelfde vertrouwde maan als altijd –een gele maan, bijna vol. Maar daarnaast hing nog een maan, een andere maan. Een maan met een ongewone vorm. Enigszins verwrongen, met een kleur alsof hij overgroeid was met dun groen mos. Dat was het tafereel dat ze aanschouwde.”
De wereld lijkt zich ontdubbeld te hebben, maar, verzekert één van de personages Aomame, “laat u door die schijn niet bedriegen. Er is altijd maar één realiteit”. Deze bevreemdende sfeer en het beeld van twee manen maakt van 1Q84 een echt nachtboek.Tengo is een eenzaat met een iets rustiger leven dan Aomame, maar geplaagd door de terugkerend herinnering van een (vreemde?) man (zijn vader?) tijdens een seksuele daad met zijn moeder. Het is dat onzekere verleden dat hem achtervolgt, terwijl hij van de uitgever Komatsu het voorstel krijgt voorgeschoteld om het manuscript Een pop van lucht van een jong meisje Fukaeri te herschrijven tot een meesterwerk. Het is ook in deze passages, dat Murakami het meest schrijft over de kunst van het verhalen vertellen zelf, en zijn eigen stijl en visie op literatuur ontleedt. Deze citaten liggen in dit overvloedige boek voor het oprapen.
“Op z’n minst moet een werk iets ondoorgrondelijks hebben –wat mij betreft, tenminste. … Als ik het allemaal begrijp, begin ik me onmiddellijk te vervelen.”
Dit gevoel van ondoorgrondelijkheid slaat op Murakami’s eigen werk, maar even goed op het verhaal van Fukaeri. Dit meisje blijkt gevlucht te zijn uit een utopische commune Voorhoede, geleid door haar vader. Ook in de verhaallijn van Aomame, duiken verhalen op over deze origineel goedaardige groep, over de radicale afsplitsing van Voorhoede, hun desastreuze vuurgevecht met de politie, en de verdere (vermoedelijke) radicalisering van de goeroe en Fukaeri’s vader. Het is hier dat de eerste verwijzingen naar George Orwells 1984 opduiken. Een personage vertelt over de gedeelde eigenschap van deze groepen: “het natuurlijke verlagen om voor jezelf te denken wordt namelijk van hogerhand de kop ingedrukt. Hun hersens krijgen als het ware dezelfde behandeling als lotusvoetjes”. Het verhaal Een pop van lucht is gebaseerd op de ervaring van Fukaeri, en het verschijnen van The Little People. Het is maar op het einde van het tweede boek dat we de ware inhoud van dit verhaal te lezen krijgen.
De sekte zelf blijft echter gehuld in geheimen, totdat Aomame de opdracht krijgt de leider uit de weg te ruimen. Het is haar laatste opdracht voor de oude dame en daarna moet ze verdwijnen uit angst voor represailles. Op de afwikkeling van deze gebeurtenissen zal iedereen met spanning moeten wachten tot het voorjaar van 2011, vertelt een reclame-tekst me achteraan het tweede boek.
Het symbolische belang dat er aan het jaar 1984 wordt opgehangen, geeft een vreemd gevoel aan iemand die zelf geboren is in het jaar 1984. Het werd zo een beetje een ijkpunt voor mensen om te kijken hoe ver hun maatschappij was afgegleden naar de totalitaire nachtmerrie die George Orwell schetste. En wat bleek, men haalde opgelucht adem. Het was geen maatschappij van Big Brother geworden, hoogstens een waarin er gelijknamige televisieprogramma’s wepden gemaakt. Anderen houdden er dan net weer de omgekeerde visie op na. Murakami schrijft in elk geval geen toekomstvisie, want het verhaal speelt zich in het verleden af, het 1984 dat voorbij is, of het 1Q84 dat nooit gebeurd is. De samenhang tussen 1984 en dit 1Q84 is me nog niet helemaal duidelijk, maar het ligt ergens in de tegenstelling tussen de figuur van Big Brother en de Little People.
“Maar nu, in het echte 1984, is Big Brother te beroemd geworden en te gemakkelijk te doorzien. Als er nu een Big Brother zou verschijnen, wezen we hem meteen met onze vinger aan: “Pas op! Dat is Big Brother!” Met andere woorden, in de werkelijke wereld verschijnt Big Brother niet meer ten tonele. In plaats van Big Brother hebben we nu de Little People. Interessant trouwens, vind je niet, die twee termen naast elkaar?”
Het blijft tot het einde van boek twee onduidelijk wie of wat deze Little People zijn. Maar misschien wil Murakami toch ergens iets zeggen over ‘macht’ in onze wereld. Ik filosofeer even: vroeger werd die uitgevoerd door een vernauwing van de werkelijkheid en de taal; wat niet gewenst werd, werd weggesneden. Vandaag lijkt alles onzichtbaarder te gaan en zijn er verschillende versies van één gebeurtenis, verschillende verhalen. Men hoeft maar de variant op te pikken die je het beste ligt.
Is 1Q84 nu de grote roman, het magnum opus van Haruki Murakami, zoals zo vaak wordt gezegd? In elk geval is het de langste van zijn romans. In grote boeken schuilt altijd het gevaar voor onevenwichtigheid, voor overbodige passages, voor wijdloperigheid, voor niet ingeloste verwachtingen, voor het grote “Te Veel”. Daar kan men Murakami alvast niet van beschuldigen, want ik heb nooit echt het gevoel gehad dat ik een passage kon missen. Dit boek bouwt zeker verder op zijn oeuvre tot nu toe en kan dan ook als een samenvatting gezien worden van het voorgaande, maar tegelijkertijd breidt Murakami zijn repertoire uit, vergroot hij zijn spanwijdte, maar boet hij niets aan beknoptheid (stijl) en leesritme (plot) in.
Even terzijde, moet ik wijzen op de goede vertaling door Jacques Westerhoven. De vertalers van Murakami’s romans leveren over het algemeen trouwens uitstekend werk. Dat maakt dat Murakami één van de weinige buitenlandse auteurs is die ik met een gerust gemoed, zonder vrees voor betekenisverlies, lees in het Nederlands.
Spijtig genoeg, zijn nog maar de eerste twee boeken verschenen in het Nederlands. Voor de derde is het nog even wachten, met spanning. In buitenlandse recensies, zegt men dat Murakami erin slaagt alle verhaaldraden op het einde goed samen te knopen. Op het einde van boek twee, kijk ik als lezer al uit naar dat huzarenstuk. Murakami creëert namelijk 800 bladzijden lang een genietbaar uitwaaierend plot, onverwachte sprongetjes, en zo’n spannende verwarring dat ik in elk geval met “mijn hele lichaam werd verdraaid” in de hersenarbeid die nodig is om de gebeurtenissen te begrijpen. Zulke emotionele braintwisters van boeken, kom je spijtig genoeg niet vaak tegen. De boeken van Murakami blijven dus in zekere zin uniek. Dus is het nu uitkijken naar het derde en afsluitende deel.
- Tags
- Haruki Murakami
- uitgelezen
ReplyKeep this (0)
Uitgelezen-panellid Anna Luyten is boekendokter
Anna Luyten voelt zich als een vis in het water als boekendokter. Het liefst schrijft ze haar patiënten een boek voor met levenslange houdbaarheid.
ReplyKeep this (0)
Vertaler Luk Van Haute (die op deze Uitgelezen komt vertellen over zijn ontmoeting met Murakami) en Saskia De Coster praten over hun fascinatie voor Murakami.
ReplyKeep this (0)
Charles Burns X
Er valt veel te zeggen over X, het eerste deel in een nieuw drieluik van Charles Burns. Dat de cover overduidelijk refereert naar Kuifje, bijvoorbeeld. Of dat hij zijn mosterd ging halen bij de schrijver William S. Burroughs.
Maar eigenlijk hoef je dat allemaal niet te weten om van de strip te genieten. Het universum van Burns spreekt voor zich. Een gebroken hart en een vreemde avond zijn genoeg om het verhaal op gang te trekken. Wat er precies gebeurd is, kom je in dit deel nog niet te weten. Veel meer dan een uit te kluiten gewassen proloog is het niet. Maar wel een proloog die de nieuwsgierigheid prikkelt. Wat is er precies gebeurd? Waar leiden de David Lynch-achtige hallucinaties naartoe, en hoe houden ze verband met de werkelijkheid?
Wie Black Hole las, weet dat Burns graag meer vragen dan antwoorden oproept. Op die manier ervaart de lezer hetzelfde gevoel van verwarring en vervreemding als de personages zelf. Toch lijkt het soms alsof Burns de verwarring net iets te bewust opzoekt. Dat is in dit geval des te frustrerender, omdat we nog een heel eind zullen moeten wachten op de twee volgende delen.
De vraag blijft waarom het nodig was om dit deel apart uit te geven. Burns zegt zelf dat hij graag drie albums van elk een vijftigtal pagina’s wilde maken, zoals dat de gewoonte is in de Belgisch-Franse striptraditie. Dat klinkt heel mooi, maar dat wil meteen ook zeggen dat de lezers drie keer langs de kassa zullen moeten passeren. Zou dat ook niet een heel klein beetje meegespeeld hebben?
Enfin, X is een sterk begin, maar voor een echt eindoordeel blijft het wachten op deel twee en drie. En dat blijft – ondanks alle artistiek verantwoorde redenen voor dit formaat – toch erg jammer.
ReplyKeep this (0)
graphic novel nogmaals ondergewaardeerd ?
Beste organisatoren,
Ik heb gisterenavond het ‘debat-je’ gevolgd over de nieuwe graphic novel ‘X’ van Charles Burns. Schrijnend hoe weinig kennis en diepgang er over dit soort van literatuur er aan bod kwam. Konden jullie dan niet zorgen voor op zen minst 1 persoon binnen het pannel met wat achtergrondinformatie.
Een kleine teleurstelling voor een grote fan.
David
ReplyKeep this (0)
Beste David,
Het Uitgelezen panel bestaat bewust niet uit specialisten maar uit ‘graaglezers’, want bedoeld voor een publiek van ‘graaglezers’. De die hard fans van bijvoorbeeld graphic novel of poëzie kunnen door die panelkeuze soms wel af en toe het gevoel hebben op de honger te blijven zitten. Daar kan ik best inkomen. Voor de fans plannen we daarom meer gespecialiseerde literaire avonden. Voor poëziefans programmeren we een Poëziecafé (23 november) en de 5de editie van de legendarische Nacht van de Poëzie (2 april). Wat graphic novel betreft, wordt er gewerkt aan een heuse 24 Hours Comics Day, een dag-en-nacht-marathon rond graphic novel (2011).
Vriendelijke groet,
Peter
(programmator literatuur)